Kinh tế Việt Nam giữ đà tăng trưởng trong năm 2026 nhưng áp lực đang lớn dần

Đây là một trong những nhận xét được Ngân hàng Thế giới (WB) đưa ra trong Báo cáo cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam.

Ngân hàng Thế giới (WB) vừa công bố Báo cáo cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam với đánh giá nền kinh tế tiếp tục duy trì sức chống chịu tích cực trong bối cảnh toàn cầu biến động mạnh. Tuy nhiên, tổ chức này cũng cảnh báo hàng loạt sức ép mới đang xuất hiện, đòi hỏi Việt Nam phải bước vào một chu kỳ cải cách sâu hơn để duy trì tăng trưởng bền vững.

Sau khi đạt mức tăng trưởng GDP 8% trong năm 2025, cao nhất khu vực ASEAN, WB dự báo kinh tế Việt Nam sẽ tăng trưởng khoảng 6,8% trong năm 2026. Dù thấp hơn năm trước, đây vẫn được xem là mức tăng tích cực trong bối cảnh môi trường kinh tế thế giới ngày càng phức tạp.

Theo bà Mariam J. Sherman, Việt Nam bước vào năm 2026 với vị thế mạnh trong khu vực nhờ xuất khẩu duy trì tăng trưởng, khu vực dịch vụ có sức chống chịu tốt, dòng vốn FDI và đầu tư công tiếp tục tăng mạnh. Đồng thời, chương trình cải cách toàn diện gắn với quá trình tinh gọn và tái cơ cấu bộ máy quản lý nhà nước đang tạo thêm động lực cho nền kinh tế.

Việt Nam nổi lên trong làn sóng đầu tư AI

WB đánh giá Việt Nam đang tận dụng tương đối tốt xu hướng dịch chuyển đầu tư toàn cầu vào trí tuệ nhân tạo (AI). Theo bà Tamina Khan, nhóm hàng hóa liên quan đến AI hiện chiếm gần 30% GDP của Việt Nam, mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.

Tuy nhiên, WB cho rằng bối cảnh năm 2026 không còn thuận lợi như năm trước khi môi trường thương mại toàn cầu tiếp tục đối mặt nhiều bất định. Mức thuế quan cao của Mỹ vẫn duy trì sau năm 2025, gây sức ép lên những nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam. Đồng thời, xung đột tại Trung Đông đang tạo ra cú sốc nguồn cung dầu mỏ nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, kéo theo nguy cơ lạm phát và chi phí đầu vào leo thang.

WB dự báo lạm phát bình quân năm 2026 của Việt Nam ở mức 4,2%, tiệm cận ngưỡng mục tiêu kiểm soát. Trong khi đó, dư địa chính sách tiền tệ đang dần thu hẹp. Theo WB, bài toán tăng trưởng của Việt Nam hiện không chỉ nằm ở việc duy trì tốc độ cao, mà còn phải bảo đảm chất lượng tăng trưởng trong bối cảnh rủi ro bên ngoài gia tăng.

Bốn điểm nghẽn của mô hình tăng trưởng

Báo cáo của WB cho rằng, các cú sốc bên ngoài đang làm lộ rõ bốn điểm yếu mang tính cấu trúc của nền kinh tế Việt Nam.

Đầu tiên là khoảng cách giữa doanh nghiệp nội và khu vực FDI. WB nhận định tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực FDI.

Sau khi Mỹ áp dụng các mức thuế đối ứng mới, xuất khẩu của khu vực FDI vẫn tăng mạnh tới 42%, trong khi xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước suy giảm đáng kể do khả năng chống chịu yếu hơn trước các cú sốc thương mại. Điều này phản ánh sự liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa còn hạn chế, khiến nền kinh tế chưa giữ lại được nhiều giá trị gia tăng trong nước.

Một điểm yếu khác được WB chỉ ra là khả năng tích lũy ngoại hối của Việt Nam còn hạn chế. Dù kim ngạch xuất nhập khẩu duy trì tăng trưởng cao, bộ đệm dự trữ ngoại hối vẫn tương đối mỏng, tạo áp lực kéo dài lên tỷ giá trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh.

Tiếp đến là đòn bẩy tín dụng ở mức cao. Theo WB, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã lên tới 145% trong năm 2025, thuộc nhóm cao nhất ASEAN.

Trong khi đó, bộ đệm vốn của hệ thống ngân hàng vẫn thấp hơn nhiều nước trong khu vực. Điều này cho thấy tăng trưởng kinh tế vẫn đang phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, trong khi thị trường vốn dài hạn phát triển chưa tương xứng.

WB cảnh báo, việc sử dụng tín dụng ngắn hạn để tài trợ cho tăng trưởng dài hạn có thể làm gia tăng rủi ro hệ thống trong tương lai.

Thách thức về hiệu quả đầu tư công

Với kế hoạch đầu tư công khoảng 320 tỷ USD trong giai đoạn 2026 - 2030, WB cho rằng vấn đề quan trọng không nằm ở quy mô vốn, mà là hiệu quả sử dụng vốn. Nếu đầu tư công không được thẩm định kỹ lưỡng, triển khai hiệu quả và tạo hiệu ứng lan tỏa sang khu vực tư nhân, quy mô giải ngân lớn chưa chắc mang lại tăng trưởng bền vững.

Theo WB, tăng trưởng cao chưa đủ, điều quan trọng hơn là chất lượng của tăng trưởng.

Cải cách phải đi vào thực thi

Dù cảnh báo nhiều rủi ro ngắn hạn, WB vẫn đánh giá triển vọng trung hạn của Việt Nam tương đối tích cực nếu các chương trình cải cách hiện nay được triển khai hiệu quả. Tổ chức này dự báo tăng trưởng có thể phục hồi tốt hơn trong giai đoạn 2027 đến 2028 khi cú sốc dầu mỏ giảm dần và các động lực nội tại được củng cố.

Theo bà Mariam J. Sherman, Việt Nam đang triển khai nhiều cải cách mang tính chuyển đổi mạnh mẽ, nhưng tác động thực sự chỉ có thể được cảm nhận rõ khi quá trình thực thi đạt hiệu quả thực chất.

WB cho rằng, trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu chậm lại và giá dầu biến động mạnh, Việt Nam cần tiếp tục củng cố ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời đẩy nhanh tiến trình cải cách.

WB đề xuất ba ưu tiên lớn cho Việt Nam

Theo WB, Việt Nam cần tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm trong giai đoạn tới.

Thứ nhất, bảo đảm danh mục đầu tư công 320 tỷ USD được thẩm định nghiêm túc và triển khai hiệu quả, tránh tình trạng giải ngân lớn nhưng hiệu quả thấp.

Thứ hai, đẩy nhanh quá trình phát triển các nguồn vốn dài hạn ngoài hệ thống ngân hàng nhằm giảm áp lực lên tín dụng và nâng cao an toàn tài chính quốc gia.

Thứ ba, thu hút FDI theo hướng chất lượng thay vì số lượng, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước và thúc đẩy chuyển giao công nghệ, tri thức.

Theo WB, đây không chỉ là các giải pháp ngắn hạn mà còn là nền tảng để Việt Nam xây dựng một chu kỳ tăng trưởng mới dựa trên niềm tin nhà đầu tư, đầu tư tư nhân và năng lực chống chịu cao hơn. Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh hơn và cạnh tranh ngày càng khốc liệt, WB cho rằng Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào quán tính tăng trưởng cũ.

Một giai đoạn phát triển mới sẽ đòi hỏi những cải cách mới, nơi mục tiêu không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn mà còn phải bền vững và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc toàn cầu.